Dissociatief psychotype: het meest kwetsbare type

Het ontstaat door ingrijpende trauma’s - wanneer degene die je had moeten beschermen, juist je wreedste en sadistische vijand bleek te zijn toen je nog een kind was: klein, zwak, afhankelijk. Onderzoek toont aan dat het dissociatieve psychotype vaak voorkomt bij mensen die bovengemiddeld creatief en talentvol zijn.

Deze mensen zijn virtuoos in zelfhypnose, waardoor ze onbewust kunnen overgaan in een ander deelpersoon. Ze zijn interpersoonlijk zeer gevoelig en beschikken over aangeboren hulpbronnen, zoals talenten. Een kind met een rijke fantasiewereld zal sneller vluchten in fantasieën bij ondraaglijke situaties, zoals huiselijk geweld.

Wanneer er meerdere deelpersonen ontstaan, kan het ene deel het andere de schuld geven: “Je bent gemarteld omdat je slecht zou zijn geweest.” Vergeten trauma’s kunnen weer naar boven komen, omdat het lichaam ze niet vergeet. Tijdens langdurige stressvolle situaties kan een specifiek hersengebied beschadigd raken, wat leidt tot amnesie.

Deze aandoening getuigt van de wonderlijke manier waarop het brein kinderen helpt te overleven in situaties die geen enkele gezonde verklaring toelaten - zoals verkrachting, een alcoholistische ouder die onder invloed ziekelijk gedrag vertoont, of een gewelddadige oppas.

Een voorbeeld: een intelligente persoon die zich gedraagt als een klein meisje, en vervolgens als een wijze moeder. Het kan zijn dat de persoon zelf niet al zijn of haar gedrag opmerkt. Iemand die zwak en onderdanig overkomt, kan binnen luttele seconden handelen als een narcist of psychopaat. Het lijkt alsof je in één mens meerdere persoonlijkheden waarneemt - resoluut en vastberaden. Ze zijn meesters geworden in het vermommen van hun karakter. Zelfs een psychiater kan dit moeilijk vaststellen.

Net als het paranoïde psychotype, waarmee ze vaak worden verward, hebben ze geen vertrouwen in autoriteiten. Logisch: hun autoriteiten (ouders) waren hun vijanden. Wat hen triggert? Alles wat lijkt op hun kindertijd.

Hechting en trauma

Ontregelde exemplaren vallen op objecten die lijken op die uit hun jeugd. Het object van veiligheid is tegelijk het object van angst. Chronische hyperarousal overspoelt het brein met glucocorticoïden, wat de hippocampus beschadigt (Solms & Turnbull, 2002). Ernstig trauma kan elke vorm van constitutionele, genetische of psychologische veerkracht tenietdoen (De Bellis, 2001).

Herman (1992) en Liotti (1999, 2004) beschrijven de interne aanwezigheid van dader-, slachtoffer- en redderbeelden bij getraumatiseerde mensen—de zogeheten ‘dramadriehoek’, oorspronkelijk benoemd door Karpman in 1968.

Vaak zijn ook hun ouders misbruikt, generaties lang.

Dissociatieve mensen komen vriendelijk over en zijn hongerig naar relaties. Gezondere varianten hebben een redder gevonden. Ze kunnen sterk lijken op borderline-patiënten: suïcidaal, hopend op hulp, maar tegelijkertijd afstand zoekend. Ze doen hun best om toch hechting te vinden - nog meer dan het hysteroïde type.

Innerlijke overtuigingen en behandeling

Volgens Ross geloven ze vaak:

• Het slachtoffer is verantwoordelijk voor het misbruik.

• Als ik perfect was geweest, was dit niet gebeurd.

• Het slachtoffer verdient straf.

• Als het slachtoffer perfect was, zou die geen boosheid voelen.

• “Ik ben perfect en nooit boos. Mijn tweede deel is boos -- zij verdient straf.” (splitsing)

De taak van de psycholoog is integratie. De persoon ziet in iedereen die hij of zij tegenkomt een misbruiker (lijkt op paranoïde, maar paranoïden zijn vaak leidinggevenden). Als een dissociatief persoon na jaren therapie plots weer in alter ego’s vervalt, is dat juist een teken van vooruitgang. Deze crisis is het begin van echte samenwerking met de patiënt.

Om een vertrouwensband op te bouwen, moet de psycholoog een imago aannemen dat totaal anders is dan dat van de misbruiker. Geen seksuele verleiding, geen overdreven hulpvaardigheid, geen moederrol, geen kritische houding.

Slotgedachte

P.S.: Ik wilde dit psychotype eigenlijk nog niet eens beschrijven. Het wordt vaak verkeerd gediagnosticeerd als schizofrenie, borderline, enzovoort. Toch functioneren deze mensen - vooral als ze creatief en talentvol zijn vaak op zeer hoog niveau. Ze hebben als kind geleerd te overleven in een situatie die niet te overleven viel.

Opmerkelijk is dat deze psychische aandoening (zelfhypnose, amnesie, het verdelen van de eigen persoon) een verdedigingsmechanisme is dat empathie mogelijk maakt - in tegenstelling tot een psychopaat. Als een psychopaat uit een dergelijk gezin komt, wordt hij of zij vaak crimineel.